W górach liczą turystów, żeby chronić przyrodę, miasta testują sprytne rozwiązania, naukowcy odkrywają nowe minerały, kultura wychodzi na ulice, a solidarność nie kończy się na deklaracjach. Oto Słowacja w wersji, o której rzadko mówi się najgłośniej – ale która naprawdę ma znaczenie.
1. Słowacja w ruchu
Tysiące turystów dziennie. Mała Fatra pod lupą – wiadomo już, gdzie jest najtłoczniej
Letni monitoring w Parku Narodowym Mała Fatra pokazał, że region jest coraz popularniejszy. Największą popularnością cieszy się Dolina Vrátna, którą w szczycie sezonu odwiedzało średnio ponad 3 tysiące osób dziennie. Najwięcej gości stanowili Słowacy (około 70 proc.), a wśród zagranicznych turystów dominowali Czesi i Polacy. Dane zbierano w lipcu i sierpniu 2025 roku zarówno ręcznie, jak i za pomocą automatycznych liczników. Park podkreśla, że takie statystyki pomagają lepiej zarządzać ruchem turystycznym i chronić przyrodę – bo choć góry są dla ludzi, bez kontroli łatwo mogą stracić swój dziki charakter.
Szlak na Krywań przejdzie wielki remont
Szlak prowadzący na Krywań – jeden z najbardziej symbolicznych szczytów Słowacji – doczeka się gruntownej przebudowy. Trasa od Trzech Studniček aż po wierzchołek jest mocno zdegradowana, dlatego projekt zakłada kompleksową naprawę, która ma poprawić bezpieczeństwo turystów i jednocześnie chronić przyrodę Tatr. Prace obejmą m.in. wybrukowanie najbardziej zniszczonych fragmentów, poszerzenie odcinka w lesie, usunięcie kosodrzewiny utrudniającej przejście oraz montaż setek drewnianych stopni stabilizujących teren. W planach jest także budowa schronu dla turystów. Całość pochłonie około 250 tysięcy euro. Przygotowania ruszą pod koniec zimy, a główne roboty rozpoczną się na przełomie maja i czerwca i potrwają kilka miesięcy.
Domica znów otwarta. Podziemny skarb UNESCO świętuje 100 lat od odkrycia
Po zimowej przerwie jaskinia Domica – jeden z największych i najbardziej znanych systemów jaskiniowych w Slovenskim Krasie – ponownie przyjmuje turystów. Tegoroczny sezon jest szczególny, bo mija sto lat od jej odkrycia przez Jána Majkę. Domica zachwyca bogatą szatą naciekową, kaskadowymi jeziorkami oraz podziemną rzeką Styx (przy sprzyjających warunkach można tu popływać łodzią). Jaskinia jest ważnym stanowiskiem archeologicznym, a na stałe mieszka w niej kilkanaście gatunków nietoperzy. Wraz z węgierską jaskinią Baradla tworzy system przekraczający 30km długości, który znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
Region stawia na turystykę
Kraj nitrzański planuje tchnąć nowe życie w nieczynne linie kolejowe oraz przywrócić przeprawę promową przez Wag. Na trasie Zbehy–Radošina, gdzie pociągi przestały kursować ponad dwie dekady temu, mają pojawić się cyklodrezyny – rowerowe pojazdy poruszające się po torach, które mogą stać się nietypową atrakcją dla turystów. Druga z tras, Komárno–Kolárovo, jest w złym stanie technicznym, dlatego rozważa się tam budowę ścieżki rowerowej lub korytarza dla pieszych. Władze liczą, że nowe projekty ożywią lokalną turystykę. Równolegle ogłoszono przetarg na budowę promu we Vlčanach. Ma on ponownie połączyć miejscowości po obu stronach Wagu i skrócić podróż, która dziś wymaga wielokilometrowego objazdu. Prom będzie bezpłatny, choć nie całodobowy. Region chce zamienić zapomnianą infrastrukturę w atrakcję dla mieszkańców i przyjezdnych.
2. Miasta, które działają
Miejskie kury i szkockie krowy. Brezno stawia na żywnościową niezależność
Brezno
konsekwentnie rozwija projekt miejskiej farmy, którego celem jest
zapewnienie lokalnej, zdrowej żywności dla szkół, przedszkoli, domów
seniora, a nawet miejskiego hotelu. Po sukcesie hodowli drobiu – dziś to
około 200 kur, z planem zwiększenia liczby do 500 – miasto postawiło
kolejny krok i sprowadziło bydło. Na farmie pojawiły się jałówki rasy
Highland oraz stado Aberdeen Angus, przystosowane do trudniejszych
warunków klimatycznych. Projekt powstał na terenie dawnego PGR-u i jest
przedstawiany jako przykład nowoczesnego, zrównoważonego rolnictwa
miejskiego. W planach jest dalsza rozbudowa farmy oraz założenie sadu
owocowego.
Miasto, które słyszy więcej
W centrum Martina ruszył pilotaż nowoczesnego systemu bezpieczeństwa opartego na czujnikach akustycznych. Niewielkie urządzenia potrafią rozpoznać około 20 typów niepokojących dźwięków – od krzyków i bójek po wystrzały czy tłuczone szkło – i natychmiast powiadomić o nich służby. Gdy czujnik wykryje zagrożenie, kamera automatycznie kieruje się w stronę źródła hałasu, co pozwala patrolom szybciej reagować. System już pomógł w interwencjach, głównie przy nocnych zakłóceniach porządku. Władze miasta podkreślają, że urządzenia nie podsłuchują rozmów, a zapisują jedynie krótkie fragmenty dźwięku w momencie wykrycia zagrożenia. Jeśli testy wypadną pomyślnie, do lata w centrum pojawi się kilkanaście czujników. Martin ma szansę zostać pierwszym słowackim miastem z tak rozbudowanym systemem ochrony akustycznej.
Rekord w zbiórce oleju
Topolczany w 2025 r. zebrały 24 368 litrów zużytego oleju kuchennego – ponad litr na mieszkańca. Wśród miast do 50 tys. mieszkańców to jeden z najlepszych wyników w kraju. System działa prosto: za 3 litry oddanego oleju mieszkańcy dostają litr nowego oleju, za oddanie 1 litra oleju dostają 1 litr octu. Zebrany olej przetwarzany jest w zakładzie w Leopoldowie na biodiesel – z ubiegłorocznej zbiórki powstało około 23 tys. litrów biopaliwa, które po domieszaniu do diesla może ograniczyć emisje nawet o 90 proc. Program odciąża też sieć kanalizacyjną, bo tłuszcze w rurach powodują zatory i kosztowne awarie. Jednocześnie miasto notuje rekordy w kompostowaniu – w 2025 roku miasto rozdało 1123 tony kompostu. Co ciekawe, choć rośnie liczba gospodarstw, ilość odpadów kuchennych spada – mieszkańcy coraz mniej marnują żywność.
3. Kultura żyje
Trenczyn żyje kulturą. Ponad 500 artystów z 30 krajów zainauguruje rok Europejskiej Stolicy Kultury
13-15 lutego Trenczyn zamienił się w ogromną scenę artystyczną – wszystko za sprawą inauguracji projektu Europejskiej Stolicy Kultury 2026. Podczas trzydniowego weekendu otwarcia w mieście odbędzie się ponad sto wydarzeń: od koncertów, spektakli i wystaw po instalacje świetlne, taniec oraz spotkania sąsiedzkie. Na ulicach, w galeriach, na zamku, w kościołach i klubach wystąpi ponad 500 artystów, a zaproszenie przyjęli goście z ponad 30 krajów. Organizatorzy stawiają nie tylko na wielkie show, ale też na budowanie wspólnoty, by zachęcić mieszkańców do wyjścia z domów i spotkania się poza ekranami telefonów.
Pierwszy ekumeniczny kościół na Słowacji
W Demianowskiej Dolinie uroczyście poświęcono pierwszy na Słowacji kościół ekumeniczny, przeznaczony dla wiernych różnych wyznań chrześcijańskich. Świątynia powstała głównie dzięki środkom z lokalnego samorządu oraz wsparciu mieszkańców. Kościół jest drewniany, utrzymany w stylu tradycyjnej architektury górskiej, patronuje mu Jan Paweł II. Został zbudowany w turystycznym sercu regionu, gdzie dotąd nabożeństwa odbywały się w sali urzędu gminy. To wyjątkowa inwestycja także dlatego, że podobne obiekty na Słowacji nie istnieją. Nowy kościół ma przypominać, że obok odpoczynku dla ciała warto znaleźć tu również miejsce na wytchnienie dla ducha - nawet jeśli ktoś przyjechał pod Chopok wyłącznie na narty. Warto dodać, że podczas święcenia obecni byli również ratownicy seniorzy z polskiego TOPRu.
STREETNI UMENIE w Trnawie. Sztuka wychodzi na ulicę i zaprasza do rozmowy
W Kreatywnym Centrum Trnawa rusza nowy projekt STREETNI UMENIE – format, który łączy ideę „spotkaj się” ze sztuką ulicy. Przez cały marzec, od środy do piątku w godzinach 15.00–19.00, odwiedzający będą mogli nie tylko oglądać prace artystów, ale też rozmawiać z nimi twarzą w twarz i wziąć udział w warsztatach. Projekt otworzy wystawa „Underdogs in Dreamland”, prezentująca twórczość czterech artystów: Miša Sivki, Vlada Bartonia, Mateja Vidy i Parisa. Ich prace to wyrazisty, kontrastowy język wizualny. W programie znalazły się także warsztaty z 3D designu, graffiti i kaligrafii, projektowania ubrań z autorską grafiką oraz malarstwa.
Cztery dni kobiecej siły. W Trenczynie rusza festiwal „Ženy v umení” (Kobiety w sztuce)
Od 5 do 8 marca w Trenczynie odbędzie się druga edycja wielogatunkowego festiwalu „Ženy v umení”. Tegoroczny program koncentruje się na osobistych historiach artystek – od literatury i teatru po muzykę, fotografię i modę. W planie są wykłady, dyskusje, warsztaty, spektakle, stand-up oraz koncerty, m.in. Pam Rabbit, Yugen Blakrok i Marjari. Ciekawie zapowiadają się m.in. debaty o kobiecej tożsamości i miejscu kobiet w kulturze. Wystąpią m.in. Alexandra Salmela (pisarka), Petra Tóth (projektantka), Lenka Knappová (fotografka) czy Adéla Elbel (stand-uperka). Wstęp na wszystkie wydarzenia – poza spektaklem Słowackiego Teatru Narodowego „Morena” – jest bezpłatny.
Bardejów stawia na pamięć. W dzielnicy żydowskiej powstanie muzeum
W dzielnicy żydowskiej w Bardejowie powstanie Muzeum Kultury Żydowskiej. Twórcy projektu apelują do mieszkańców i potomków dawnych mieszkańców o przekazywanie lub wypożyczanie pamiątek – książek, fotografii, dokumentów i przedmiotów codziennego użytku – aby zachować ich historie dla przyszłych pokoleń. Ekspozycja obejmie nie tylko religijne rytuały, lecz także codzienne życie bardejowskich Żydów, ich wkład w rozwój handlu, rzemiosła i kultury miasta. Ważnym elementem będzie również opowieść o Holokauście. Muzeum powstanie w kompleksie wpisanym na listę UNESCO, obejmującym m.in. Starą Synagogę, mykwę i dawną szkołę.
4. Solidarność i wartośc
Strażacy na lodzie
Lodowisko w Rymawskiej Sobocie stało się areną charytatywnego turnieju hokejowego, w którym sześć drużyn słowackiej straży pożarnej zagrało dla 9-letniej Julki zmagającej się z poważnymi konsekwencjami komplikacji porodowych. Dzięki inicjatywie strażaka Michala Kyzeka z lokalnej komendy udało się zebrać 6650 euro, które trafiły na wsparcie dziewczynki wychowywanej tylko przez mamę. Sportowo najlepsza okazała się drużyna z Rymawskiej Soboty, przed Zwoleniem i Lewoczą, jednak – jak podkreślają organizatorzy – prawdziwym zwycięstwem była solidarność i pomoc. Historia Julki, opisana w zbiórce „Hasiči na ľade, pomoc pre Julku” na portalu donio.sk, pokazuje codzienną walkę o najmniejsze postępy. Dziewczynka komunikuje się głównie niewerbalnie, wymaga stałej opieki i rehabilitacji, ale mimo ciężkich doświadczeń robi kroki naprzód.
Partnerstwo, które nie kończy się na słowach
Rada miejska Bratysławy zatwierdziła przekazanie 44 generatorów dla partnerskiego Kijowa. Dar ma również symbolicznie wesprzeć zbiórkę „Teplo pre Ukrajinu” [pisałam o niej w poprzednim podsumowaniu] i stanowi kolejną odsłonę pomocy udzielanej od początku rosyjskiej inwazji. Od kwietnia 2022 roku Bratysława prowadziła centrum wsparcia dla uchodźców przy ulicy Bottovej, gdzie do września 2024 udzielono ponad 220 tysięcy różnego rodzaju porad i asyst. Obecnie działania te kontynuuje Centrum LOOM dla osób z doświadczeniem migracyjnym oraz miejskie biuro koordynujące integrację cudzoziemców. Relacje Bratysławy z Kijowem sięgają 1969 roku, a współpraca w czasie wojny ma wymiar nie tylko symboliczny – w 2023 roku do ukraińskiej stolicy trafiły także 23 wycofane z eksploatacji autobusy miejskie.
Martin chce pożegnać Moskwę
W Martinie rozpoczęto zbiórkę podpisów pod petycją o zmianę nazwy ulicy Moskovská na Mierová (Pokojowa) oraz przemianowanie miejskiego Kina Moskva. Inicjatywa wystartowała w czwartą rocznicę rosyjskiej inwazji na Ukrainę, a jej autorzy podkreślają, że nowe nazwy powinny odzwierciedlać wartości pokoju, wzajemnego szacunku i współczesnej tożsamości miasta. Organizatorzy chcą zebrać co najmniej tysiąc podpisów (pierwsze dwieście pojawiło się w ciągu kilku godzin), a następnie przekazać petycję radzie miejskiej, która decyduje o zmianach nazw. Wśród mieszkańców zdania są podzielone – część popiera odejście od nazw kojarzonych z Rosją, inni obawiają się wymiany dokumentów (co byłoby bezpłatne). To nie pierwsza próba zmiany nazw ulic związanych z okresem komunistycznym i Rosją w mieście.
A na zakończenie akcent naukowy:
Dwa nowe minerały odkryte na Słowacji. Naukowy sukces spod Novej Bani
Na wzgórzu Šibeničný vrch koło Novej Bani odkryto dwa nowe minerały – auropolybazyt i auropearceit. To efekt badań międzynarodowego zespołu naukowców kierowanego przez specjalistów z Instytutu Nauk o Ziemi Słowackiej Akademii Nauk. Nowe minerały występują w postaci mikroskopijnych ziaren (do 0,2 mm) i towarzyszą innym minerałom. Odkrycie poszerza wiedzę o grupie minerałów polybazytu i pomaga lepiej zrozumieć procesy powstawania bogatych złóż srebra i złota w naturze. Wyniki badań opublikowano w prestiżowym czasopiśmie American Mineralogist.
Mam nadzieję, że dowiedzieliście się czegoś pozytywnego i nowego!
Jeśli spodobał Ci się mój wpis, to będzie mi miło, jeśli:
✦ zostawisz tu swój komentarz
✦ polajkujesz mój fanpage
✦ udostępnisz ten wpis swoim znajomym
Brak komentarzy: