Na okładce paputki, dywanik i babcine klimaty. W środku – alkohol, przemoc, zaniedbanie, wykorzystanie i rodzinne traumy. Babunia© Ivany Gibovej to nie jest łatwa lektura, trudno przejść obok niej obojętnie.
Nie dajcie się zwieść okładce. Paputki, dywanik, babcine klimaty i tytuł Babunia© mogą sugerować ciepłą, nostalgiczną opowieść o dzieciństwie i rodzinie. Tymczasem Ivana Gibová bierze te skojarzenia i dość brutalnie wywraca je do góry nogami. Babunia© to opowieść o rodzinie, w której więcej jest alkoholu, zaniedbania, przemocy, manipulacji i nieprzepracowanych traum niż sielankowych wspomnień.
Nie taka babunia, jakiej można się spodziewać
Powieść przenosi nas do małomiasteczkowego, blokowiskowego świata, którego kolejne warstwy odsłaniają się we wspomnieniach głównej bohaterki. Historia rozciąga się od lat 80. niemal do współczesności, szczególnie mocno wybrzmiewają jednak lata 90. – dzieciństwo, dorastanie i codzienność, w której wiele rzeczy uchodziło za „normalne”, choć z dzisiejszej perspektywy trudno je tak nazwać.
Są dziecięce kapcie, przedszkole, szkoła, sąsiedzi i osiedle. Są też alkohol, trudne relacje rodzinne, przemoc i wykorzystanie.
Gibová nie tworzy jednak prostej historii o dobrych i złych bohaterach. Bardziej interesuje ją to, jak rodzina i środowisko kształtują człowieka. Jak zachowania obserwowane w dzieciństwie stają się naszymi własnymi schematami i jak trudno przerwać ciąg, który zaczął się jeszcze przed nami.
Śmiech, który powoli znika
Co
ciekawe, Babunia© nie jest od początku ponura. Pierwsze strony potrafią
nawet rozbawić. Autorka jest ironiczna, kąśliwa i momentami naprawdę
zabawna. Tyle że z każdą kolejną stroną tego śmiechu jest coraz mniej.
Pod
absurdalnymi sytuacjami pojawiają się alkoholizm, zaniedbanie,
manipulacja psychiczna, czy wykorzystanie seksualne.
Najbardziej niepokojące jest jednak to, że
nie są to wielkie, spektakularne tragedie, które natychmiast zwracają
uwagę otoczenia. To raczej małe przesunięcia granic, które z czasem
składają się na całkowicie zaburzone relacje.
Codzienne picie
staje się normalnością. Pozostawianie dziecka samemu sobie przestaje
dziwić. Zachowania dorosłych wobec dzieci nie zostają nazwane jako
niewłaściwe. A kolejne pokolenie dorasta z przekonaniem, że właśnie tak
wygląda życie.
Słowacja, której nie znajdziemy w folderze turystycznym
Babunia© jest też ciekawym spojrzeniem na Słowację – tę zdecydowanie mniej
pocztówkową. Nie znajdziemy tu Tatr, zamków ani term, ale blokowisko,
małe miasto, szkołę, sąsiadów, knajpę i rodzinne problemy.
Gibová
pokazuje fragment rzeczywistości pokolenia dorastającego w okresie
transformacji i przygląda się temu, jak doświadczenia rodziców i
dziadków wpływają na kolejne generacje.
Nie jest to oczywiście
portret całej Słowacji ani reprezentatywny obraz słowackich rodzin. To
jednak interesujący wycinek rzeczywistości, który pozwala spojrzeć na ten kraj z zupełnie innej perspektywy.
Chaos, który ma sens
Jeśli szukacie lekkiej lektury – to nie będzie książka dla was.
Jeżeli interesuje Was ambitniejsza literatura, trudne tematy, nietypowa forma narracyjna i książki, które nie dają łatwych odpowiedzi – zdecydowanie wpisujcie Babunię© na swoją listę.
Babunia© jest chaotyczna, momentami zabawna, często smutna i zdecydowanie niekomfortowa. I właśnie ta niekomfortowość jest jej siłą.
Największym wyzwaniem może być forma książki. Zamiast uporządkowanej
narracji dostajemy rwący potok myśli. Czas przeskakuje, tematy się
mieszają, pewne obrazy powracają.
Tyle że ten chaos nie jest
przypadkowy. Odzwierciedla sposób funkcjonowania głównej bohaterki – jej
pamięć, emocje i nieprzepracowane traumy. Wspomnienia przecież nie
pojawiają się chronologicznie. Jeden szczegół potrafi uruchomić kolejny,
pozornie zupełnie niezwiązany obraz.
Ten rwany strumień myśli może początkowo irytować, ale z czasem staje się jasne, że tej historii nie dało się opowiedzieć w sposób uporządkowany i grzeczny.
Forma wymaga skupienia, a treść momentami zwyczajnie boli.
Ale właśnie dzięki temu Babunia© działa.
Babunia© ukazała się z moim patronatem medialnym.
 | Babunia©Tytuł oryginalny: Babička©Autor: Ivana Gibová Tłumaczenie: Izabela Zając Wydawnictwo: Książkowe Klimaty Data polskiej premiery: 12.12.2025 Liczba stron: 184 |
|---|
Więcej postów o literaturze słowackiej i książkach związanych ze Słowacją znajdziecie tutaj:
Brak komentarzy: