Połowa listopada to czas, kiedy na Słowacji mocniej wybrzmiewa temat wolności, demokracji i pamięci historycznej. Wszystko za sprawą Aksamitnej Rewolucji (Nežná revolúcia) z listopada 1989 roku. Jak jednak po latach od tamtych wydarzeń Słowacy oceniają zmianę ustroju?
Najnowszy sondaż agencji Focus (przeprowadzony dla organizacji Chcem tu zostať oraz Post Bellum na próbie 1017 respondentów) pokazuje bardzo złożony obraz słowackiego społeczeństwa – pełen społecznych pęknięć, nostalgii i niespełnionych nadziei.
Słodko-gorzki bilans: Wolność tak, ale co z szansami?
Z jednej strony liczby mówią jasno: 56% Słowaków uważa, że zmiana systemu po 1989 roku była warta zachodu. Co ciekawe, wolność jest dziś przez nich rozumiana przede wszystkim jako autonomia osobista i możliwość samorealizacji (64%).
Za największy i bezdyskusyjny sukces transformacji mieszkańcy Słowacji uważają:
- Wolność podróżowania i przemieszczania się (47%)
- Możliwość pracy za granicą (25%)
- Wolność słowa (23%)
Z drugiej jednak strony aż 59% respondentów jest przekonanych, że Słowacja nie wykorzystała szans, jakie przyniosły ze sobą wydarzenia z listopada 1989 roku (odmiennego zdania jest zaledwie 32% badanych).
Ten rozdźwięk przekłada się na dominujące w społeczeństwie emocje. Pytani o dotychczasowy rozwój kraju, Słowacy najczęściej wymieniają rozczarowanie (44%) oraz obawy (27%). Nadzieję odczuwa jedynie 22% z nich.
Symbol politycznego podziału
Obecnie rocznica 17 listopada zamiast łączyć, staje się elementem walki politycznej. Ocena rewolucji drastycznie różni się w zależności od sympatii partyjnych:
- Wśród wyborców partii proeuropejskich i opozycyjnych (PS, KDH, SaS, Slovensko, Demokrati) wydarzenia z 1989 roku pozytywnie ocenia aż 69%.
- W koalicji rządzącej i ugrupowaniach narodowo-socjalnych (Smer-SD, Hlas-SD, SNS, Republika) pozytywny stosunek deklaruje jedynie 36% wyborców.
Co ciekawe, wydarzeniem, które nadal posiada uniwersalną legitymizację i łączy Słowaków ponad podziałami politycznymi, pozostaje Słowackie Powstanie Narodowe (SNP) z 1944 roku – dodatnio ocenia je aż 58% społeczeństwa.
Pokolenie X kontra Baby Boomers i Gen Z
Podejście do Aksamitnej Rewolucji silnie różni się w zależności od wieku badanych:
- Generacja X ma najbardziej pozytywny stosunek do wydarzeń z 1989 roku – 53% ocenia je jednoznacznie dobrze.
- Najstarsza generacja (Baby Boomers) jest najbardziej krytyczna – aż 57% jej przedstawicieli uważa, że zmiana reżimu nie była warta zachodu.
- Młode pokolenia (Gen Z i Millenialsi) oceniają wydarzenia z 1989 roku mniej jednoznacznie. Pozytywną opinię wyraża 47% badanych z tych grup, ale szczególnie zwraca uwagę wysoki odsetek odpowiedzi „nie wiem”. Wśród przedstawicieli Generacji Z wybiera ją aż 43% respondentów.
Sandra Polovková z organizacji Post Bellum zwraca uwagę, że rosnąca liczba odpowiedzi „nie wiem” wśród młodych to sygnał słabnącej wiedzy historycznej i wyzwanie dla słowackiego systemu edukacji.
Polityka zapomnienia: Fico wykreśla z kalendarza dzień wolny od pracy
Ta słabnąca pamięć historyczna i obojętność młodszych pokoleń trafia dziś na wyjątkowo podatny grunt polityczny. Rząd Roberta Ficy robi bowiem wiele, by tę lukę pamięci jeszcze powiększyć.
W ramach działań związanych z konsolidacją finansów publicznych rząd zdecydował, że 17 listopada przestanie być dniem wolnym od pracy. Sam Dzień Walki o Wolność i Demokrację zachował status święta państwowego, ale od 2025 roku Słowacy nie mają już tego dnia ustawowo wolnego od pracy. Robert Fico uzasadniał takie rozwiązanie potrzebą oszczędności. Wcześniej przekonywał, że rezygnacja z jednego dnia wolnego może przynieść państwu około 150 mln euro.
Od aksamitnej do kredowej rewolucji: Młodzież jednak dzwoni kluczami
Czy jednak plan wymazania pamięci i obojętność młodych rzeczywiście działają? Ubiegłoroczne wydarzenia pokazują, że w zderzeniu z autorytarnymi zapędami władzy młodzi Słowacy potrafią natychmiast odnaleźć w sobie ducha 1989 roku.
Doskonałym przykładem stała się „Kredowa rewolucja”. Wszystko zaczęło się w Popradzie, gdzie przed planowaną wizytą premiera Ficy w szkole średniej 19-letni uczeń Michal (Muro) napisał na chodniku zwykłą kredą hasła krytykujące szefa rządu oraz jego politykę. Reakcja władz była natychmiastowa i absurdalnie surowa – po nastolatka w trakcie lekcji przyjechała policja, a przedstawiciele rządu porównywali go w mediach do... zamachowca, który strzelał do Ficy!
Gest z użyciem łatwo zmywalnej kredy wywołał ogólnokrajową falę solidarności. W całej Słowacji ludzie wyszli na ulice z kredą w ręku, pisząc na chodnikach: „Kreda nie jest zbrodnią”, „Fico boi się młodych” czy „Kreda da się zmyć, ale wstyd pozostaje”.
Tydzień później Robert Fico wrócił do Popradu, tym razem na spotkanie z młodzieżą w budynku urzędu powiatowego. Dyskusja szybko przerodziła się w polityczną konfrontację. Gdy premier zarzucił uczniom popierającym Ukrainę, że sami powinni pojechać tam walczyć, część młodych wstała i opuściła salę, demonstracyjnie dzwoniąc kluczami. Był to dokładnie ten sam gest, którym w listopadzie 1989 roku Czechosłowacy dawali komunistycznej władzy do zrozumienia, że jej czas nieuchronnie dobiegł końca.
Pamięć, która potrzebuje pielęgnacji
Najlepszym dowodem na to, że 17 listopada pozostaje żywy, jest Festiwal Nežná!, organizowany m.in. przez inicjatywę Chcem tu zostať w Starej Tržnicy i na Námestí slobody w Bratysławie oraz w wielu innych miastach Słowacji. To przestrzeń, w której odrzuca się polityczne gierki, hejt i polaryzację. Organizatorzy Festiwalu Nežná! odwołują się przy tym do wyników tego samego sondażu, według którego 56% mieszkańców Słowacji uważa, że zmiana ustroju w 1989 roku była tego warta. Jak podkreślają, festiwal nie jest świętowaniem tego, jak kraj wygląda dzisiaj. To przede wszystkim okazja, by przypomnieć sobie o wartościach, które pozostają aktualne: możliwości swobodnego podróżowania, podejmowania pracy i wyrażania własnych poglądów. Dzisiejsza frustracja nie powinna odbierać Słowakom dumy z tego, co wywalczyli w 1989 roku.
Sytuacja za naszą południową granicą pokazuje, że pamięć o Aksamitnej Rewolucji nie jest wyłącznie wspominaniem przeszłości. Ma znaczenie również dla tego, jak Słowacy reagują na współczesne wydarzenia. Kreda na chodnikach, demonstracyjne dzwonienie kluczami czy oddolne inicjatywy upamiętniające 17 listopada pokazują, że historia 1989 roku wciąż dostarcza im języka do wyrażania sprzeciwu. Rząd może odebrać 17 listopada status dnia wolnego od pracy, ale nie może zadekretować, że Słowacy przestaną pamiętać, o co walczyli ich rodzice i dziadkowie.
✦ zostaw tu swój komentarz – chętnie poznam Twoje zdanie!
✦ podaj ten post dalej – udostępnij go w swoich mediach społecznościowych lub podeślij znajomym.
✦ wpadnij na mojego Instagrama oraz FB – śledź moje profile, aby nie przegapić kolejnych artykułów!
Źródło danych: Prieskum agentúry Focus pre organizácie Chcem tu zostať a Post Bellum (październik, n=1017) / TASR / hnonline.sk
Brak komentarzy: