Kuchnia słowacka: Szczodrak (Štedrák) - tradycyjne słowackie ciasto świąteczne - Słowacystka

12.12.2018

Kuchnia słowacka: Szczodrak (Štedrák) - tradycyjne słowackie ciasto świąteczne

Jeśli u was w domu co roku toczą się spory o ciasto na święta, to mam rozwiązanie - słowackie ciasto wigilijne, które jest idealnym połączeniem świątecznych smaków.



Štedrák [czyt. sztiedrak], to ciasto przygotowywane na Słowacji tylko raz w roku specjalnie na Wigilię. Stąd też jego nazwa nawiązuje do Wigilii, bo po słowacku jest to štedrý večer (dosłowne tłumaczenie: szczodry wieczór), z drugiej strony nazwa nawiązuje także do samego słowa štedrý, czyli szczodry, bo jest to ciasto, które składało się ze wszelkich przysmaków jakie miano w domostwach.

Wierzono bowiem, że na wigilijnym stole musi być pod dostatkiem wszystkiego, czym obrodziło w danym roku, miało to zagwarantować urodę na roli także w przyszłym roku. I właśnie dzięki tej  szczodrości i bogactwie składników powstało ciasto, które jest połączeniem sernika, makowca, orzechowca i ciasta przełożonego powidłami.

Co ciekawe w czasach słowiańskich w okolicy chrześcijańskich świąt Bożego Narodzenia obchodzono tzw. Szczodre Gody, świętując w ten sposób przesilenie zimowe, samo święto było poprzedzone Szczodrym Wieczorem. "Dzieci otrzymywały w szczodry wieczór drobne upominki oraz orzechy, (...) i specjalne placki, przeważnie w kształcie zwierząt albo lalek, zwane szczodrakami."[1] Więc widać tutaj wyraźne powiązanie języka słowackiego ze słowiańską tradycją. I choć dzisiejsze ciasto zupełnie nie przypomina dawnych placków, to na pamiątkę nazwano go właśnie szczodrakiem - štedrákiem. A samo ciasto wygląda tak:


Warto dodać, że ciasto jest nie tylko bogate, jeśli chodzi o ilość składników, ale jest też pracochłonne. Pewnie dlatego też Słowacy pieką je tylko raz w roku.  😉  Ciasto często można spotkać na targach świątecznych na Słowacji, a jeśli chcecie je sami upiec, to oto właśnie przychodzę do Was z przepisem [2] (przepis pochodzi z kuchni Lidla, tłumaczenie jest moje)

Składniki


Ciasto Masa makowa Masa serowa
  • 300 ml ciepłego mleka
  • 1 cukier wanilinowy
  • 1 kostka drożdży
  • 550 g mąki (typ 500-550)
  • 80 g cukru
  • 150 g miękkiego masła
  • szczypta soli
  • 300 g mielonego maku
  • 120 g cukru
  • 200 ml gorącego mleka
  • skórka z 1 cytryny
  • piana z 1 białka
  • 200 g delikatnego twarogu
  • 80 g cukru pudru
  • 1 waniliowy budyń
  • 2 żółtka
  • 1 cukier wanilinowy
Masa z powideł Masa orzechowa Ponadto
  • 5 łyżek powideł śliwkowych
  • 1 łyżeczka mielonego cynamonu
  • 300 g orzechów włoskich
  • 80 g cukru pudru
  • 150 ml gorącego mleka
  • 1 cukier wanilinowy
  • skórka z 1 cytryny
  • piana z 1 białka
  • mąka do podsypania ciasta
  • rozpuszczone masło do posmarowania ciasta
  • rodzynki do ozdoby

Przygotowanie

Masy:

Makowa: Zmielony mak wymieszać z cukrem i zalać gorącym mlekiem, wymieszać. Gdy masa będzie chłodna dodać skórkę z cytryny i pianę z białka. Wymieszać.

Powidłowa: Powidła wymieszać z cynamonem.

Orzechowa: Orzechy zmielić na małe kawałeczki, dodać cukier puder, cukier wanilinowy i gorące mleko, wymieszać. Gdy masa będzie chłodna dodać skórkę z cytryny i pianę z białka. Wymieszać.

Serowa: Delikatny, przemielony twaróg wymieszać z proszkiem budyniowym, cukrem pudrem, cukrem wanilinowym i dwoma żółtkami.  

Ciasto:

Do ciepłego mleka, wsypać cukier wanilinowy i rozdrobnione drożdże. Rozczyn odstawić w ciepłe miejsce, żeby drożdże zaczęły pracować. W tym czasie do miski wsypać mąkę, cukier, miękkie masło i szczyptę soli. Do miski wlać rozczyn i wyrobić ciasto (można ręcznie lub mikserem). Gdy ciasto zacznie odklejać się od ścianek miski, można je przykryć i odstawić w ciepłe miejsce na min. 30 minut do wyrośnięcia.

Gdy ciasto wyrośnie wyłożyć je na stolnicę, a następnie wyrobić jeszcze raz (można ciasto ponownie odstawić do wyrośnięcia), rozdzielić na 5 części (4 większe porcje i 1 mniejszą do ozdoby wierzchu ciasta). 4 większe porcje ciasta po kolei rozwałkowywać na stolnicy obsypanej mąką do wielkości blachy (według przepisu ciasto przygotowano w blaszce max. 35x 20-25 cm). Na dno blachy wyłożyć papier na pieczenie, następnie pierwszą porcję ciasta, na którą należy dać masę makową. Masę wyrównać i przykryć drugą porcją ciasta. Teraz należy wyłożyć masę z powideł i wyrównać ją. Na powidła wyłożyć trzecią porcję ciasta i przykryć ją masą orzechową. Na orzechy wyłożyć czwartą porcję ciasta i wylać masę serową. Mniejszą porcję ciasta należy bardzo cienko rozwałkować i pokroić w paski, które następnie należy poukładać na cieście, tworząc siateczkę. W oczka siatki powkładać rodzynki (można także inne bakalie). 

Tak przygotowane ciasto wkładamy do rozgrzanego piekarnika, pieczemy w temperaturze 170 °C od 50 do 60 minut w zależności od koloru, jaki będzie miał wierzch ciasta. Po wyjęciu z piekarnika kratkę z ciasta należy posmarować rozpuszczonym masłem, żeby ładnie się prezentowała. Ciasto można kroić dopiero po całkowitym ostudzeniu.

Przepis krok po kroku (po słowacku) jest pokazany w filmiku:


Ja właśnie w tym roku postanowiłam ukrócić tradycyjne spory czy pieczemy makowca, czy sernika, a może jeszcze coś innego i zarządziłam, że w tym roku będzie szczodrak i koniec. Jak tylko rodzina dowiedziała się, jak wygląda to ciasto, to nikt nie protestował, a wręcz przeciwnie - już na początku grudnia chciano mi pożyczyć większą blachę na to ciasto.

EDIT:

Moje uwagi:

  • ciasto upiekłam na blaszce o wymiarach 26*36 cm i ledwo wystarczyło mi ciasta, dlatego też zmieniłam twierdzenie autora przepisu, że ciasto jest na blachę 35*40. Przy mojej blaszce warstwy ciasta drożdżowego po upieczeniu wyszły bardzo cieniutkie, co akurat dla mnie nie jest żadną wadą.
  • warstwa serowa z podanych proporcji wychodzi bardzo cieniutka, jeśli lubicie sernika, to trzeba zdecydowanie użyć więcej sera.
  • ja zamiast ozdobnej kratki na wierzchu warstwy serowej wysypałam bakalie.

Oto i zdjęcia mojego ciasta:


Jak wam się podoba takie ciasto "na bogatości"? Chcecie więcej przepisów z kuchni słowackiej?

 

Jeśli spodobał Ci się mój wpis, to będzie mi miło, jeśli:

✦ zostawisz tu swój komentarz 

✦ polajkujesz mój fanpage 

✦ udostępnisz ten wpis swoim znajomym


Podczas pisania tego artykułu korzystałam z:
[1]
Ziółkowka, Maria: Szczodry Wieczór, Szczodry Dzień - obrzędy, zwyczaje, zabawy, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1989, s. 207
[2] Przepis po słowacku dostępny jest tutaj, dostęp 08.12.2018, tłumaczenie własne
Fotografie są mojego autorstwa.

3 komentarze:

  1. Ciasto wygląda bardzo apetycznie. Wyobrażam sobie, że jest pyszne.

    OdpowiedzUsuń
  2. Krásne to je, Ola! Ďakujem, že takto pekne prezentuješ slovenské zvyky poľskému publiku, veľmi si to vážim. Krásne Vianoce prajem!

    OdpowiedzUsuń