Kuchnia słowacka: Szczodrak (Štedrák) - tradycyjne słowackie ciasto świąteczne - Słowacystka

12.12.2018

Kuchnia słowacka: Szczodrak (Štedrák) - tradycyjne słowackie ciasto świąteczne

Jeśli u was w domu co roku toczą się spory o ciasto na święta, to mam rozwiązanie - słowackie ciasto wigilijne, które jest idealnym połączeniem świątecznych smaków.



Štedrák [czyt. sztiedrak], to ciasto przygotowywane na Słowacji tylko raz w roku specjalnie na Wigilię. Stąd też jego nazwa nawiązuje do Wigilii, bo po słowacku jest to štedrý večer (dosłowne tłumaczenie: szczodry wieczór), z drugiej strony nazwa nawiązuje także do samego słowa štedrý, czyli szczodry, bo jest to ciasto, które składało się ze wszelkich przysmaków jakie miano w domostwach.

Wierzono bowiem, że na wigilijnym stole musi być pod dostatkiem wszystkiego, czym obrodziło w danym roku, miało to zagwarantować urodę na roli także w przyszłym roku. I właśnie dzięki tej  szczodrości i bogactwie składników powstało ciasto, które jest połączeniem sernika, makowca, orzechowca i ciasta przełożonego powidłami.

Co ciekawe w czasach słowiańskich w okolicy chrześcijańskich świąt Bożego Narodzenia obchodzono tzw. Szczodre Gody, świętując w ten sposób przesilenie zimowe, samo święto było poprzedzone Szczodrym Wieczorem. "Dzieci otrzymywały w szczodry wieczór drobne upominki oraz orzechy, (...) i specjalne placki, przeważnie w kształcie zwierząt albo lalek, zwane szczodrakami."[1] Więc widać tutaj wyraźne powiązanie języka słowackiego ze słowiańską tradycją. I choć dzisiejsze ciasto zupełnie nie przypomina dawnych placków, to na pamiątkę nazwano go właśnie szczodrakiem - štedrákiem. A samo ciasto wygląda tak:


Warto dodać, że ciasto jest nie tylko bogate, jeśli chodzi o ilość składników, ale jest też pracochłonne. Pewnie dlatego też Słowacy pieką je tylko raz w roku.  😉  Ciasto często można spotkać na targach świątecznych na Słowacji, a jeśli chcecie je sami upiec, to oto właśnie przychodzę do Was z przepisem [2] (przepis pochodzi z kuchni Lidla, tłumaczenie jest moje)

Składniki


Ciasto Masa makowa Masa serowa
  • 300 ml ciepłego mleka
  • 1 cukier wanilinowy
  • 1 kostka drożdży
  • 550 g mąki (typ 500-550)
  • 80 g cukru
  • 150 g miękkiego masła
  • szczypta soli
  • 300 g mielonego maku
  • 120 g cukru
  • 200 ml gorącego mleka
  • skórka z 1 cytryny
  • piana z 1 białka
  • 200 g delikatnego twarogu
  • 80 g cukru pudru
  • 1 waniliowy budyń
  • 2 żółtka
  • 1 cukier wanilinowy
Masa z powideł Masa orzechowa Ponadto
  • 5 łyżek powideł śliwkowych
  • 1 łyżeczka mielonego cynamonu
  • 300 g orzechów włoskich
  • 80 g cukru pudru
  • 150 ml gorącego mleka
  • 1 cukier wanilinowy
  • skórka z 1 cytryny
  • piana z 1 białka
  • mąka do podsypania ciasta
  • rozpuszczone masło do posmarowania ciasta
  • rodzynki do ozdoby

Przygotowanie

Masy:

Makowa: Zmielony mak wymieszać z cukrem i zalać gorącym mlekiem, wymieszać. Gdy masa będzie chłodna dodać skórkę z cytryny i pianę z białka. Wymieszać.

Powidłowa: Powidła wymieszać z cynamonem.

Orzechowa: Orzechy zmielić na małe kawałeczki, dodać cukier puder, cukier wanilinowy i gorące mleko, wymieszać. Gdy masa będzie chłodna dodać skórkę z cytryny i pianę z białka. Wymieszać.

Serowa: Delikatny, przemielony twaróg wymieszać z proszkiem budyniowym, cukrem pudrem, cukrem wanilinowym i dwoma żółtkami.  

Ciasto:

Do ciepłego mleka, wsypać cukier wanilinowy i rozdrobnione drożdże. Rozczyn odstawić w ciepłe miejsce, żeby drożdże zaczęły pracować. W tym czasie do miski wsypać mąkę, cukier, miękkie masło i szczyptę soli. Do miski wlać rozczyn i wyrobić ciasto (można ręcznie lub mikserem). Gdy ciasto zacznie odklejać się od ścianek miski, można je przykryć i odstawić w ciepłe miejsce na min. 30 minut do wyrośnięcia.

Gdy ciasto wyrośnie wyłożyć je na stolnicę, a następnie wyrobić jeszcze raz (można ciasto ponownie odstawić do wyrośnięcia), rozdzielić na 5 części (4 większe porcje i 1 mniejszą do ozdoby wierzchu ciasta). 4 większe porcje ciasta po kolei rozwałkowywać na stolnicy obsypanej mąką do wielkości blachy (według przepisu ciasto przygotowano w blaszce max. 35x 20-25 cm). Na dno blachy wyłożyć papier na pieczenie, następnie pierwszą porcję ciasta, na którą należy dać masę makową. Masę wyrównać i przykryć drugą porcją ciasta. Teraz należy wyłożyć masę z powideł i wyrównać ją. Na powidła wyłożyć trzecią porcję ciasta i przykryć ją masą orzechową. Na orzechy wyłożyć czwartą porcję ciasta i wylać masę serową. Mniejszą porcję ciasta należy bardzo cienko rozwałkować i pokroić w paski, które następnie należy poukładać na cieście, tworząc siateczkę. W oczka siatki powkładać rodzynki (można także inne bakalie). 

Tak przygotowane ciasto wkładamy do rozgrzanego piekarnika, pieczemy w temperaturze 170 °C od 50 do 60 minut w zależności od koloru, jaki będzie miał wierzch ciasta. Po wyjęciu z piekarnika kratkę z ciasta należy posmarować rozpuszczonym masłem, żeby ładnie się prezentowała. Ciasto można kroić dopiero po całkowitym ostudzeniu.

Przepis krok po kroku (po słowacku) jest pokazany w filmiku:


Ja właśnie w tym roku postanowiłam ukrócić tradycyjne spory czy pieczemy makowca, czy sernika, a może jeszcze coś innego i zarządziłam, że w tym roku będzie szczodrak i koniec. Jak tylko rodzina dowiedziała się, jak wygląda to ciasto, to nikt nie protestował, a wręcz przeciwnie - już na początku grudnia chciano mi pożyczyć większą blachę na to ciasto.

EDIT:

Moje uwagi:

  • ciasto upiekłam na blaszce o wymiarach 26*36 cm i ledwo wystarczyło mi ciasta, dlatego też zmieniłam twierdzenie autora przepisu, że ciasto jest na blachę 35*40. Przy mojej blaszce warstwy ciasta drożdżowego po upieczeniu wyszły bardzo cieniutkie, co akurat dla mnie nie jest żadną wadą.
  • warstwa serowa z podanych proporcji wychodzi bardzo cieniutka, jeśli lubicie sernika, to trzeba zdecydowanie użyć więcej sera.
  • ja zamiast ozdobnej kratki na wierzchu warstwy serowej wysypałam bakalie.

Oto i zdjęcia mojego ciasta:


Jak wam się podoba takie ciasto "na bogatości"? Chcecie więcej przepisów z kuchni słowackiej?

 

Jeśli spodobał Ci się mój wpis, to będzie mi miło, jeśli:

✦ zostawisz tu swój komentarz 

✦ polajkujesz mój fanpage 

✦ udostępnisz ten wpis swoim znajomym


Podczas pisania tego artykułu korzystałam z:
[1]
Ziółkowka, Maria: Szczodry Wieczór, Szczodry Dzień - obrzędy, zwyczaje, zabawy, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1989, s. 207
[2] Przepis po słowacku dostępny jest tutaj, dostęp 08.12.2018, tłumaczenie własne
Fotografie są mojego autorstwa.

1 komentarz:

  1. Ciasto wygląda bardzo apetycznie. Wyobrażam sobie, że jest pyszne.

    OdpowiedzUsuń

Odwiedźcie mnie też na Instagramie @slowacystka